Vorig jaar werd Bart van Schaijk (57), beter bekend als Boer Bart, uitgeroepen tot Ondernemer van het Jaar in Berghem. Een mooie erkenning voor een melkveehouder die veel meer doet dan melk produceren. Zijn melkveehouderij aan de Burgemeester van Erpstraat is uitgegroeid tot een plek waar mensen een tweede kans krijgen en waar dorpsgenoten samenkomen tijdens evenementen of een ambachtelijk softijsje gaan halen. Bart vertelt over het boerenleven, maatschappelijke betrokkenheid en de kracht van een open erf.
Boerenbestaan
“Ik heb eigenlijk nooit iets anders willen worden dan boer. Als klein jochie liep ik hier al rond tussen de koeien met mijn kruiwagen en traptractor. Ik ben opgegroeid op deze plek en wist altijd dat ik het bedrijf van mijn ouders wilde overnemen. Toen ik begin twintig was, trad ik toe tot de maatschap. Daarna ben ik stap voor stap verder gegroeid in het bedrijf. We hebben de stallen uitgebreid, geïnvesteerd in modernisering en ons op een gegeven moment volledig toegelegd op melkvee. Onderweg hebben we ook tegenslagen gekend. De grootste was zonder twijfel de mond-en-klauwzeercrisis in 2001. Ons bedrijf werd - net als alle andere veehouderijen in de regio - preventief geruimd. Dat was een moeilijke periode, maar uiteindelijk leer je daar ook van. Als ondernemer moet je vooruitkijken en opnieuw beginnen als dat nodig is. Gelukkig konden we de veestapel van een boer die was gestopt overnemen. Een paar maanden na de ruiming waren we weer volop in bedrijf. Op dit moment staan 95 koeien in onze stal.”
Veranderingen
“Boeren krijgen tegenwoordig vanalles op hun bord. Regelgeving, duurzaamheid, stikstofdiscussies, nieuwe technieken; het verandert voortdurend. Dat zorgt soms voor onzekerheid. Je wilt investeren, maar je moet ook weten waar je aan toe bent. Toch probeer ik daar nuchter naar te kijken. We hebben verschillende maatregelen genomen om aan nieuwe normen te voldoen en kijken continu hoe we ons bedrijf kunnen verbeteren. Uiteindelijk wil je een gezond bedrijf runnen dat ook in de toekomst bestaansrecht heeft. Daar hoort meebewegen bij.”
Zorgboerderij
“Zo’n tien jaar geleden kregen we via de ZLTO de vraag of wij plek hadden voor mensen die na een verslaving weer hun leven wilden oppakken. We hadden eerder al ervaring met dagbesteding voor jongeren, dus de stap was snel gezet. Dat besluit heeft geleid tot de zorgboerderij zoals die nu bestaat. De ex-verslaafden wonen na hun ontslag uit de kliniek tijdelijk hier en draaien mee op het bedrijf. Sommigen hebben een gevangennisstraf uitgezeten. Ze helpen met het verzorgen van de koeien en kalveren, maken stallen schoon, voeren dieren en verrichten allerlei werkzaamheden op het erf. Voor veel van hen is het de eerste stap naar een nieuw ritme en meer structuur in hun leven.”
Tweede kansen
“Waarom we dat doen? Omdat ik vind dat iedereen een tweede kans verdient. Natuurlijk kost het soms tijd en geduld. Waar wij iets in een half uur doen, heeft iemand anders misschien een halve dag nodig. Maar dat hoort erbij. Het mooie is dat je mensen ziet veranderen. Ze komen hier vaak uit een moeilijke situatie en bouwen stap voor stap weer iets op. Werken met dieren helpt daarbij. Koeien oordelen niet en zeggen niets terug. Die mensen worden daar rustig van. Ze krijgen verantwoordelijkheid, een vast ritme en vooral het gevoel dat ze ergens bij horen. Wat mij de meeste voldoening geeft, is wanneer iemand na verloop van tijd weer zelfstandig verder kan. Een eigen woning, een baan en weer perspectief. Dan weet je dat je samen iets hebt bereikt.”
Ontmoetingsplek
“Door de jaren heen is de boerderij een ontmoetingsplek voor Berghem geworden. Dat is nooit een bewust plan geweest, zo is het gegroeid. De jaarlijkse dorpszeskamp wordt hier al tientallen jaren georganiseerd door de KPJ. Dat is uitgegroeid tot een traditie waar honderden mensen op afkomen. Hetzelfde geldt voor het carbidschieten op oudejaarsdag. Dat begon klein, maar inmiddels staat de tent ieder jaar weer vol met zo’n duizend man. Daarnaast komen ouderen hier wekelijks samen voor een potje jeu de boules en weten fietsers en buurtbewoners de weg naar onze softijsautomaat te vinden. Het mooie is dat al die activiteiten mensen met elkaar verbinden.”
Ondernemer van het Jaar
“Dat ik vorig jaar werd uitgeroepen tot Ondernemer van het Jaar kwam als een verrassing. Het is natuurlijk een mooie eer, zeker omdat de verkiezing door andere ondernemers wordt gedragen. Tegelijkertijd zie ik het vooral als een waardering voor alles wat hier gebeurt. Ik denk dat mensen zien dat we proberen iets toe te voegen aan de gemeenschap. Niet alleen met de melkveehouderij, maar ook met de zorgboerderij en alle activiteiten die hier plaatsvinden. Daar ben ik trots op. Ondertussen staan we niet stil: de ex-verslaafden verblijven sinds begin dit jaar in een gloednieuw multifunctioneel gebouw waarin vier appartementen zijn ondergebracht. Een hele verbetering ten opzichte van de oude woonunits.”
Vooruitkijken
“Ondanks alle veranderingen in de agrarische wereld kijk ik positief naar de toekomst. De vraag naar zuivel blijft hoog en ik geloof nog steeds in de kracht van de Nederlandse landbouw. Natuurlijk zullen bedrijven zich moeten blijven ontwikkelen, maar dat is eigenlijk altijd zo geweest. Ondernemen betekent vooruitdenken. Kijken naar nieuwe technieken, naar duurzaamheid en naar manieren om je bedrijf sterker te maken. Ondertussen werkt onze oudste zoon Juul volop mee; hij wil het bedrijf later voortzetten. Hij brengt zijn eigen kennis en ideeën mee en kijkt weer anders naar de toekomst dan ik. Dat is alleen maar goed. Binnenkort gaat hij met zijn vriendin hier wonen; mijn vrouw en ik verhuizen naar een woning in het dorp. Met pensioen gaan? Daar denk ik nog lang niet aan. Ik ben van plan om nog heel wat jaren in het familiebedrijf actief te blijven.”
